پژوهشها نشان میدهد که مصرف الکل بهمرور زمان میتواند مغز را تغییر دهد و منجر به کاهش حجم «مادۀ خاکستری» شود.
علاوه بر افزایش خطر ابتلا به سایر مشکلات جسمی، مانند سرطان سینه و رودۀ بزرگ، حتی سطوح نسبتاً پایین الکل نیز ممکن است احساس اضطراب و افسردگی را تشدید کند، خواب را مختل کند و بهمرور زمان خطر ابتلا به زوال عقل را افزایش دهد. با اینحال، اکنون شواهد فزایندهای وجود دارد که نشان میدهد با کاهش یا توقف مصرف الکل مغز میتواند تا حدی بازیابی شود.
یک بررسی نظاممند بر روی ۱۶ پژوهش در سال ۲۰۲۴ نشان داد که افراد مبتلا به «اختلال مصرف الکل»، پس از ۶ تا ۱۲ ماه پرهیز، شاهد بهبود قابلتوجهی در کارکردهای ذهنیشان -از جمله تمرکز، حافظه و قدرت تصمیمگیری- بودهاند. جورج کوب، مدیر «مؤسسۀ ملی سوءمصرف الکل»، هشدار میدهد که مصرف افراطی و طولانیمدت میتواند «نورونهای قشر پیشانی مغز را نابود کند»؛ یعنی همان بخشی که مسئول مدیریت کارکردهای سطحبالای ذهن است. بااینحال، بر اساس پژوهشهای تصویربرداری عصبی در سال ۲۰۲۲، در افرادی که الکل را کنار گذاشتهاند، نواحی پیشانی مغز بهطور کلی ترمیم شده و حجم مادۀ خاکستری آن افزایش یافته است. نکتۀ قابلتوجه اینکه تغییرات عمده خیلی زود و در همان ماه اول پرهیز رخ میدهد.
جیمز مکیلوپ، روانشناس بالینی، میگوید «واقعیت جالب دربارۀ مغز این است که اندامی بهشدت انعطافپذیر است. مغز هم در شکلگیری اعتیاد و هم در توانایی دستیابی به بهبودی بسیار انعطافپذیر است».
او میگوید اگرچه هنوز مشخص نیست که آیا بهبودی از اختلال مصرف الکل میتواند کامل باشد یا خیر، اما شواهدی وجود دارد که نشان میدهد مغز با «ایجاد مسیرهای جبرانی» خود را سازگار میکند. به نظر میرسد همان بخشهایی از مغز که در اثر الکل آسیب دیده یا دچار اختلال شدهاند، همانهایی هستند که مسیر بهبود را طی میکنند. به قول جورج کوب «اگر نوشیدن را کنار گذاشتید و حس بهتری دارید، بهتر است به صدای بدنتان گوش دهید، چون دارد تلاش میکند چیزی به شما بگوید».